Nie każda jednostka potrzebuje rozbudowanej księgowości na poziomie korporacyjnym. Dlatego też ustawodawca umożliwia korzystanie z uproszczonych zasad rachunkowości, przewidzianych dla jednostek małych.
Od 1 stycznia 2025 roku w życie weszła znowelizowana ustawa o rachunkowości, poszerzająca katalog uproszczeń przewidzianych dla jednostek klasyfikowanych jako małe. Zmiany miały na celu harmonizację polskich norm z unijnymi, zwiększenie przejrzystości i standardów raportowania oraz wprowadzenie usprawnień i uproszczeń dla przedsiębiorców.
Definicja jednostki małej
Nowelizacja wprowadza podwyższone limity finansowe i zatrudnieniowe, które determinują klasyfikację jednostek jako małe. Umożliwia to skorzystanie z uproszczeń większej liczbie podmiotów.
Zgodnie z art. 3 ust. 1b jako jednostkę małą rozumie się jednostkę niebędącą jednostką mikro, która w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie finansowe, oraz w roku poprzedzającym ten rok obrotowy, a w przypadku jednostki rozpoczynającej działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych w sposób określony ustawą – w roku obrotowym, w którym rozpoczęła działalność albo prowadzenie ksiąg rachunkowych w sposób określony ustawą – nie przekroczyła co najmniej dwóch z następujących trzech wielkości:
- 33 000 000 zł – w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,
- 66 000 000 zł – w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,
- 50 osób – w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty,
– przy czym jednostka traci status jednostki małej, jeżeli w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie finansowe, oraz w roku poprzedzającym ten rok obrotowy przekroczyła co najmniej dwie z trzech tych wielkości.
Zakres uproszczeń dla jednostek małych
Uproszczenia w ustawie o rachunkowości można podzielić na dwie główne grupy: uproszczenia w prowadzeniu ksiąg rachunkowych oraz uproszczenia w sprawozdawczości finansowej.
Uproszczenia w prowadzeniu ksiąg rachunkowych
Jednostki małe mogą korzystać z szeregu uproszczeń, które pozwalają na bardziej elastyczne i mniej pracochłonne prowadzenie rachunkowości. Należy jednak zaznaczyć, że poniższe uproszczenia powinny być wprowadzone do polityki rachunkowości decyzją kierownika jednostki:
- Zasada ostrożności: jednostki mogą zrezygnować z obowiązku dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów oraz tworzenia rezerw na znane ryzyka i straty (art. 7 ust. 2b uor).
- Amortyzacja podatkowa: możliwe jest stosowanie zasad amortyzacji zgodnie z przepisami podatkowymi, bez konieczności stosowania metod księgowych (art. 32 ust. 7, art. 33 ust. 1 uor).
- Brak konieczności ujmowania biernych rozliczeń międzyokresowych: jednostki nie muszą tworzyć biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów przyszłych świadczeń pracowniczych (art. 39 ust. 6 uor).
Z powyższych uproszczeń nie mogą jednak korzystać jednostki sektora finansów publicznych, spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne, a także spółki jawne i spółki komandytowe, w których wszystkimi wspólnikami ponoszącymi nieograniczoną odpowiedzialność są spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne lub spółki z innych państw, posiadające formę prawną zbliżoną do wymienionych.
- Leasing według prawa podatkowego: umowy leasingu mogą być klasyfikowane według przepisów podatkowych, co upraszcza ich ewidencję (art. 3 ust. 6 uor).
- Uproszczony koszt wytworzenia: można stosować uproszczony sposób ustalania kosztu wytworzenia produktów, niezależnie od wykorzystania zdolności produkcyjnych (art. 28 ust. 4a uor).
- Rezygnacja z wyceny instrumentów finansowych: małe jednostki mogą odstąpić od stosowania przepisów dotyczących instrumentów finansowych (art. 28b uor).
- Podatek odroczony: możliwość niestosowania przepisów o odroczonym podatku dochodowym – jednostka może nie ujmować aktywów i rezerw z tego tytułu (art. 37 ust. 10 uor).
Uproszczenia w sprawozdawczości finansowej
Jednostki małe mają prawo do sporządzania uproszczonych sprawozdań finansowych:
- Uproszczona forma sprawozdania: jednostki mogą sporządzać uproszczone sprawozdania według wzoru określonym w załączniku nr 5 do ustawy o rachunkowości (zgodnie z art. 46 ust. 5 pkt 5 oraz art. 47 ust. 4 pkt 5 uor).
- Ograniczony zakres not objaśniających: mniejsza liczba wymaganych ujawnień – nie trzeba przedstawiać wszystkich informacji, zgodnie z załącznikiem 5 do UOR (zgodnie z art. 48 ust. 4 uor).
- Brak obowiązku sporządzania sprawozdania z działalności: jednostki małe mogą z niego zrezygnować, jeżeli zawarły wymagane informacje dotyczące nabycia udziałów własnych, o których mowa w ust. 2 pkt 5 informacji dodatkowej (art. 49 ust. 5).
Należy podkreślić, że prawo do korzystania z powyższych uproszczeń dotyczących sprawozdawczości mają jedynie podmioty, których organy zatwierdzające sprawozdania finansowe podjęły odpowiednie uchwały – zgodnie z art. 49c ust. 1 pkt 2.
Dodatkowo, zgodnie z art. 45 ust. 3, spółka spełniająca definicję jednostki małej nie musi sporządzać zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.
Wprowadzenie zmian do ustawy o rachunkowości, które umożliwiają stosowanie uproszczeń, daje spółkom spełniającym definicję jednostki małej możliwość szybszego i łatwiejszego wywiązywania się z obowiązków raportowych. Oprócz kwestii formalnych, takich jak podjęcie odpowiednich uchwał czy aktualizacja polityki rachunkowości, ważne jest także zamieszczenie informacji o stosowanych uproszczeniach we wstępie do sprawozdania finansowego.
Warto podkreślić, że te zmiany mogą znacząco ułatwić pracę zarówno księgowym, jak i audytorom. W obliczu rosnącej liczby procedur każde uproszczenie pozwala skupić się na mniejszej liczbie zagadnień, co sprowadza się do zwiększania efektywności pracy.
Łukasz Głębocki
Kierownik Projektu Polskiej Grupy Audytorskiej Sp. z o.o.